Từ phản ánh của người dân đến chuyển động ở cơ sở
Đô thị càng phát triển, những vấn đề phát sinh trong đời sống hằng ngày càng đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền và cộng đồng dân cư. Từ chuyện đổ rác không đúng giờ, lấn chiếm vỉa hè, dừng đỗ xe sai quy định đến vệ sinh an toàn thực phẩm hay ô nhiễm môi trường trong khu dân cư, nếu chỉ dựa vào lực lượng chức năng sẽ khó xử lý triệt để.
Tại phường Ngọc Hà, việc phát huy vai trò giám sát của người dân đang được triển khai theo hướng gần dân, linh hoạt và ứng dụng mạnh công nghệ số. Phó Chủ tịch MTTQ, Bí thư Đoàn phường Ngọc Hà Đặng Việt Trinh cho biết, mô hình "Lắng nghe Nhân dân nói" được triển khai từ những ngày đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo thêm kênh tương tác trực tiếp giữa người dân với chính quyền cơ sở. Thông qua mã QR, đường link phản ánh hoặc các nhóm Zalo cộng đồng, nhiều vấn đề phát sinh tại khu dân cư được tiếp nhận nhanh chóng, từ vệ sinh môi trường, trật tự đô thị đến các vi phạm an toàn giao thông, an toàn thực phẩm. Các ý kiến sau khi tổng hợp được chuyển tới chính quyền và lực lượng chức năng để kiểm tra, xử lý ngay từ cơ sở. Không ít vụ việc nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh đã được giải quyết sớm, hạn chế phát sinh bức xúc kéo dài.
Tại phường Giảng Võ, ứng dụng Zalo OA "Mặt trận phường Giảng Võ" cũng đang trở thành cầu nối giữa người dân với hệ thống chính trị cơ sở. Chủ tịch Uỷ ban MTTQ Việt Nam phường Giảng Võ Trần Thị Tố Tâm cho biết: "Từ khi triển khai đến nay, kênh này đã tiếp nhận 132 ý kiến phản ánh, góp ý và hiến kế của người dân liên quan đến các vấn đề dân sinh, môi trường, trật tự đô thị. Các nội dung được MTTQ phường tổng hợp, chuyển UBND phường xử lý theo thẩm quyền".
Điểm đáng chú ý là vai trò của người dân hiện nay không còn dừng ở việc phản ánh đơn thuần mà từng bước tham gia trực tiếp vào quá trình giám sát cộng đồng và đồng hành cùng chính quyền giải quyết các vấn đề của địa phương. Công nghệ số giúp khoảng cách giữa chính quyền với người dân được rút ngắn, thông tin được tiếp nhận nhanh hơn, công khai hơn và trách nhiệm xử lý cũng rõ ràng hơn.
Từ thực tiễn tại xã Vân Đình cho thấy, nhiều vấn đề dân sinh chỉ có thể giải quyết hiệu quả khi phát huy được vai trò giám sát của cộng đồng. Trong quý I-2026, người dân tiếp tục phản ánh tình trạng lấn chiếm vỉa hè sau xử lý, dừng đỗ phương tiện tại khu vực trường học vào giờ cao điểm. Một số hoạt động sản xuất nhỏ lẻ trong khu dân cư như chế biến gia cầm, đốt than, sản xuất gỗ cũng phát sinh khói, mùi ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt.
Từ những phản ánh của cơ sở và công tác rà soát địa bàn, xã Vân Đình cũng tăng cường kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố và chợ dân sinh. Trong quý I-2026, lực lượng chức năng đã kiểm tra 73 cơ sở, trong đó 65 cơ sở đạt yêu cầu, chiếm 92,85%. Qua kiểm tra, phát hiện 8 cơ sở vi phạm với tổng số tiền xử phạt 18 triệu đồng. Các vi phạm chủ yếu liên quan đến điều kiện vệ sinh cơ sở, bảo quản thực phẩm, ghi nhãn hàng hóa và điều kiện sức khỏe của người trực tiếp tham gia giết mổ, sơ chế, chế biến sản phẩm động vật.
"Cánh tay nối dài" của đô thị văn minh
Trong xây dựng đô thị văn minh, tổ dân phố, Ban công tác Mặt trận và các đoàn thể tại khu dân cư đang giữ vai trò ngày càng quan trọng. Đây không chỉ là lực lượng tuyên truyền chủ trương, chính sách mà còn là nơi trực tiếp vận động, kết nối và duy trì các phong trào tự quản trong cộng đồng.
Tại nhiều khu dân cư ở Ngọc Hà và Giảng Võ, các mô hình tự quản đang được duy trì thường xuyên thay vì triển khai theo từng đợt ngắn hạn. Từ các "Tuyến phố tự quản", "Ngày thứ 7 xanh", "Chủ nhật xanh" đến mô hình "Đoạn đường nở hoa", "Camera an ninh cộng đồng", người dân trực tiếp tham gia giữ gìn vệ sinh môi trường, bóc xóa quảng cáo rao vặt, chăm sóc cây xanh, nhắc nhau chấp hành quy định về trật tự đô thị.
Chủ tịch Uỷ ban MTTQ Việt Nam phường Giảng Võ Trần Thị Tố Tâm cho biết: Phường đã thành lập 50 tổ tự quản tại 50 địa bàn dân cư do Bí thư chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận làm tổ trưởng. Các tổ tự quản phối hợp tuần tra địa bàn, tuyên truyền, nhắc nhở và phản ánh vi phạm để chính quyền xử lý kịp thời. Công tác kiểm tra, xử lý vi phạm cũng được ứng dụng công nghệ thông qua iHanoi và hệ thống phản ánh trực tuyến, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý. Điểm tích cực là nhiều phong trào đã dần chuyển từ vận động sang tự giác. Người dân không còn tham gia theo tâm lý hưởng ứng nhất thời mà bắt đầu coi việc giữ gìn môi trường sống là trách nhiệm thường xuyên của cộng đồng dân cư.
Tại xã Vân Đình, nhiều mô hình cộng đồng cũng đang tạo sức lan tỏa tích cực. Mô hình "Vân Đình nở hoa" sau gần 2 tháng phát động đã trồng khoảng 50.000 cây xanh và hoa các loại, góp phần cải thiện cảnh quan môi trường theo hướng "sáng – xanh – sạch – đẹp". Tuyến đường "Bằng lăng Quân và Dân" với sự tham gia của hơn 200 cán bộ, chiến sĩ và người dân không chỉ tạo điểm nhấn cảnh quan mà còn tăng cường tinh thần gắn kết cộng đồng.
Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Vân Đình Nguyễn Thị Thúy Hà, điều địa phương hướng tới không đơn thuần là làm đẹp cảnh quan mà là xây dựng nếp sống văn minh, nâng cao ý thức cộng đồng và từng bước hình thành môi trường sống hài hòa, giàu bản sắc. Đây cũng được xem là một trong những cách đưa nghị quyết của Đảng đi vào cuộc sống bằng những việc làm cụ thể, gần dân và bền vững.
Thực tế cho thấy, những mô hình hiệu quả nhất đều có điểm chung là lấy người dân làm trung tâm, phát huy tính tự quản, tự giám sát và tạo được lợi ích thiết thực cho cộng đồng. Khi người dân nhìn thấy môi trường sống thay đổi tích cực, sạch đẹp hơn, an toàn hơn thì ý thức giữ gìn dần trở thành nếp sống tự nhiên.
Từ thực tiễn tại nhiều địa bàn cho thấy, nơi nào phát huy tốt vai trò của người dân, nơi đó các phong trào giữ gìn môi trường, trật tự đô thị và xây dựng đời sống văn hóa đều đạt hiệu quả bền vững hơn. Người dân vừa là người trực tiếp tham gia thực hiện, vừa là chủ thể giám sát và cũng là đối tượng thụ hưởng thành quả của quá trình phát triển đô thị.
Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong quá trình triển khai Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội "Văn hiến – Văn minh – Hiện đại". Bởi xây dựng Thủ đô không chỉ dừng ở phát triển không gian đô thị mà còn là xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, trách nhiệm, có ý thức gìn giữ giá trị văn hóa và môi trường sống chung.
Từ những việc nhỏ như giữ sạch một tuyến ngõ, chăm sóc một bồn hoa, phản ánh một vi phạm hay nhắc nhau đổ rác đúng giờ, tinh thần trách nhiệm cộng đồng đang dần được vun đắp trong từng khu dân cư. Khi người dân thực sự trở thành chủ thể đồng hành cùng chính quyền, đô thị văn minh sẽ không chỉ là mục tiêu quản lý mà trở thành nếp sống được hình thành từ chính cộng đồng.
"Qua thực tiễn triển khai cho thấy, khi người dân được lắng nghe, được tham gia quyết định và nhìn thấy hiệu quả cụ thể trong môi trường sống của mình thì phong trào sẽ chuyển từ "vận động" sang "tự giác", từ "tham gia" sang "chủ động gìn giữ".