Tại xã Vân Đình, vùng đất giàu truyền thống ở phía Nam Hà Nội, các giá trị di sản, ẩm thực và không gian làng quê đang từng bước được "đánh thức", chuyển hóa thành nguồn lực phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Vùng đất hội tụ di sản, ẩm thực
Ngày 7-1-2026, Nghị quyết số 80-NQ/TW được ban hành, đánh dấu bước ngoặt trong tư duy phát triển khi văn hóa được xác định là một trong bốn trụ cột của phát triển quốc gia, vừa là nền tảng, vừa là động lực, vừa là hệ điều tiết cho tăng trưởng bền vững. Trong bức tranh chung ấy, khu vực phía Nam Hà Nội, đặc biệt là xã Vân Đình, đang được nhìn nhận như một không gian giàu tiềm năng cùng với các địa phương khác hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết.
Xã hiện có 108 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó có 26 di tích cấp quốc gia và 35 di tích cấp thành phố, cùng 26 di sản văn hóa phi vật thể. Đây là kho tàng quý giá để xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa mang bản sắc riêng. Bên cạnh đó, Vân Đình còn nổi tiếng với những giá trị ẩm thực đã trở thành thương hiệu, đặc biệt là vịt cỏ Vân Đình - món ăn đang được đề nghị đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia...
Đặc biệt, không gian làng quê Vân Đình vẫn lưu giữ được những nét đặc trưng của Đồng bằng Bắc Bộ, từ nếp nhà, con đường đến nhịp sống thường ngày. Trong một buổi sáng ở Vân Đình, du khách có thể vừa dạo quanh ngắm cảnh làng quê, vừa thưởng thức các món như bánh cuốn chả, bún riêu cua, canh cá rô đồng - những hương vị giản dị nhưng thấm đẫm văn hóa địa phương. Chính sự hội tụ của di sản, cảnh quan và ẩm thực đã tạo nên nền tảng thuận lợi để Vân Đình từng bước hình thành điểm đến du lịch trải nghiệm, hướng đi phù hợp với xu thế phát triển bền vững.
Tuy nhiên, như nhiều địa phương khác, bài toán của Vân Đình không nằm ở việc thiếu tài nguyên mà ở cách chuyển hóa các giá trị thành sản phẩm du lịch có thể khai thác hiệu quả. Theo đánh giá của các chuyên gia, việc kết nối với doanh nghiệp lữ hành là khâu then chốt. Khi các giá trị văn hóa, ẩm thực và không gian làng quê được "đóng gói" thành các tour, tuyến cụ thể, khi đó mới có thể tiếp cận thị trường và vận hành thường xuyên.
Xã Vân Đình đang từng bước rà soát, hệ thống hóa các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể để xây dựng "câu chuyện điểm đến". Trên cơ sở đó, địa phương định hướng phát triển một số sản phẩm chủ lực như du lịch trải nghiệm di sản, du lịch ẩm thực và du lịch nông nghiệp gắn với sản phẩm đặc trưng.
Chủ tịch UBND xã Vân Đình Nguyễn Ngọc Điệp cho biết: "Chúng tôi không làm du lịch theo kiểu phong trào mà hướng tới xây dựng sản phẩm có chiều sâu, có câu chuyện, để du khách không chỉ đến thưởng thức các món ăn mà còn cảm nhận được văn hóa Vân Đình".
Người dân - chủ thể của phát triển
Một trong những điểm nhấn quan trọng trong quá trình triển khai là nâng cao vai trò chủ thể của người dân. Tại các thôn, người dân không chỉ tham gia làm du lịch mà còn trực tiếp gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa. Từ việc chỉnh trang nhà cửa, giữ gìn môi trường đến tham gia các mô hình du lịch cộng đồng, tất cả đều góp phần tạo diện mạo mới cho địa phương.
Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vân Đình Bùi Thị Thu Hiền, địa phương xác định rõ hướng đi là phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa. Lợi thế của Vân Đình là vị trí địa lý thuận lợi, nằm ở trung tâm khu vực phía Nam Hà Nội, có khả năng kết nối với nội đô và các địa phương lân cận. Trên cơ sở đó, xã tập trung xây dựng các tuyến, điểm du lịch ẩm thực và trải nghiệm cộng đồng gắn với tri thức nông nghiệp, hệ thống di tích và lễ hội; đồng thời phát triển các sản phẩm quà tặng du lịch mang câu chuyện văn hóa nghề - người, qua đó nâng cao giá trị kinh tế. Địa phương cũng đặt mục tiêu mỗi thôn có ít nhất một sản phẩm OCOP, từng bước hình thành chuỗi du lịch làng quê, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và các địa phương trong khu vực. Công tác quảng bá, xúc tiến du lịch sẽ được đẩy mạnh nhằm đưa Vân Đình từng bước tham gia vào các tour, tuyến du lịch của Thành phố và vùng lân cận.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, xã đề nghị việc hoàn thiện hồ sơ đưa ẩm thực vịt cỏ Vân Đình vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cần được xem là bước quan trọng nhằm nâng tầm thương hiệu. Bên cạnh đó, Thành phố cần quan tâm hơn đến công tác quy hoạch, đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế xanh. "Chúng tôi có tài nguyên, có quyết tâm, nhưng để phát triển bền vững thì cần thêm cơ chế, nguồn lực và sự đồng hành từ các cấp, các ngành" - Bí thư Đảng ủy xã Bùi Thị Thu Hiền chia sẻ.
Trong bối cảnh Hà Nội mở rộng không gian du lịch về khu vực ngoại thành, Vân Đình được kỳ vọng sẽ trở thành một "mảnh ghép" mang đậm bản sắc làng quê, tạo sự khác biệt so với các điểm đến truyền thống. Hành trình "đánh thức Vân Đình" vì thế không chỉ là câu chuyện của một địa phương mà còn cho thấy cách tiếp cận mới trong phát triển, nơi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, vừa gìn giữ giá trị truyền thống, vừa tạo động lực cho tương lai. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ từ thể chế, sản phẩm đến con người, Vân Đình có thể trở thành điểm nhấn trên bản đồ du lịch Thủ đô, nơi mỗi trải nghiệm đều là một câu chuyện văn hóa đậm đà bản sắc địa phương...