Luật Tổ chức chính quyền địa phương, tại Điều 15 và Điều 18, đã quy định đầy đủ, cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân tỉnh và Hội đồng nhân dân Thành phố, khẳng định rõ vai trò trung tâm của HĐND trong tổ chức thực hiện Hiến pháp, pháp luật và quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Trước hết, Hội đồng nhân dân tỉnh và thành phố có trách nhiệm quyết định các biện pháp bảo đảm thi hành Hiến pháp, pháp luật và các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên tại địa phương. Trên cơ sở chủ trương của Đảng, HĐND quyết định chiến lược, cơ chế, chính sách phát triển kinh tế – xã hội, phát triển các ngành, lĩnh vực; thúc đẩy kinh tế tư nhân; tạo đột phá trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, HĐND được quyết định áp dụng thí điểm các chính sách đặc thù, đặc biệt, phù hợp với điều kiện thực tiễn và khả năng cân đối ngân sách địa phương, nhằm khai thác tiềm năng, lợi thế, tạo động lực tăng trưởng và phát triển bền vững.
Cùng với đó, Hội đồng nhân dân giữ vai trò then chốt trong xây dựng tổ chức bộ máy chính quyền địa phương tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. HĐND quyết định biên chế cán bộ, công chức; số lượng người làm việc hưởng lương từ ngân sách nhà nước; chính sách thu hút, trọng dụng, đãi ngộ người có tài năng, nguồn nhân lực chất lượng cao. HĐND quyết định việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân; xem xét, cho ý kiến về việc sắp xếp đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới, đặt tên, đổi tên các công trình công cộng. Thông qua việc bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh chủ chốt của HĐND và UBND cùng cấp, HĐND bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, đồng thời nâng cao trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động của bộ máy chính quyền.
Trong lĩnh vực quy hoạch, kế hoạch, tài chính, ngân sách và đầu tư, Hội đồng nhân dân quyết định những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển lâu dài của địa phương. HĐND thông qua quy hoạch tỉnh để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt; quyết định kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm và hằng năm; quyết định cơ chế, chính sách về tài chính, ngân sách, đầu tư; phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi; phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương. Việc quyết định chủ trương đầu tư các chương trình, dự án, cũng như thúc đẩy liên kết vùng, hợp tác giữa các địa phương đã góp phần sử dụng hiệu quả các nguồn lực, mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế địa phương.
Không chỉ dừng lại ở đó, Hội đồng nhân dân còn quyết định nhiều chính sách quan trọng trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; quản lý đất đai, tài nguyên, bảo vệ môi trường; phát triển nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch, giao thông, đô thị và hạ tầng nông thôn. Trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội, an sinh, HĐND quyết định các chính sách nhằm chăm lo đời sống Nhân dân, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cộng đồng, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, bảo đảm an sinh xã hội, tạo việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chất lượng cuộc sống của người dân.
Một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của Hội đồng nhân dân là giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật và việc thực hiện nghị quyết của HĐND; giám sát hoạt động của Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và các cơ quan khác ở địa phương. Thông qua hoạt động giám sát, HĐND kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý những hạn chế, sai phạm; bảo đảm quyền con người, quyền công dân; giữ vững trật tự, an toàn xã hội; thực hành tiết kiệm, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực tại địa phương.
Bên cạnh các nhiệm vụ, quyền hạn chung, Hội đồng nhân dân thành phố còn được giao những nhiệm vụ đặc thù, phù hợp với vai trò là trung tâm kinh tế – xã hội của vùng và cả nước. HĐND thành phố quyết định chiến lược, chính sách phát triển đô thị, quản lý dân cư, tổ chức đời sống dân cư đô thị; bảo vệ môi trường, kiểm soát ô nhiễm, phát triển không gian xanh; phát huy vai trò đầu tàu, lan tỏa trong liên kết vùng, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững, văn minh, hiện đại.
Có thể khẳng định, các quy định tại Điều 15 và Điều 18 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc để Hội đồng nhân dân tỉnh và Hội đồng nhân dân thành phố phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm trước Nhân dân. Việc nhận thức đúng, thực hiện nghiêm túc và phát huy hiệu quả các nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương, mà còn củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, tạo động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới./.